Afrika’da Fransa’nın büyük sömürge nizamı sarsılıyor…
Yılların sömürgeci zihniyetini devam ettiren Fransızlara Afrikalılar artık boyun eğmiyor.
Çad’ın Fransa ile savunma işbirliği muahedesini feshetmesinin çabucak akabinde Senegal Cumhurbaşkanı Bassirou Diomaye Faye’ın da ülkesindeki daimi Fransız üssünü kapatmak istemesi, Fransa’nın eski sömürgeleri üzerindeki tesirinin giderek zayıfladığını bir defa daha gözler önüne serdi.
Batı Afrika’da Mali ile başlayan, Burkina Faso ve Nijer ile devam eden Fransa’nın askeri varlığına olan reaksiyon, bugün en stabil Afrika ülkelerinden Senegal’de de kendini gösterdi.
Martta seçilen Cumhurbaşkanı Bassirou Diomaye Faye, seçim kampanyası ve sonrasında Fransa ile alakaları gözden geçirmek istediğini vakit zaman lisana getirdi.
Faye ve Başbakan Ousmane Sonko liderliğindeki hükümetin Fransız üssüne ait yaptığı açıklamalar, bu hususta Senegal’den bir adım gelebileceğinin işaretini verdi.
Fransa aksiliğinin seçim kampanyasının en değerli ayaklarından birisini oluşturması nedeniyle cumhurbaşkanlığı koltuğuna oturmasıyla Faye’dan bu bahiste bir an önce harekete geçmesi beklentisi oluştu.
Faye, 28 Kasım’da Fransız basınına verdiği eş vakitli mülakatlarda bağımsız ve hâkim bir ülkede yabancı askerlerin bulunmamasının gerektiğini belirterek, Fransız üssünü kapatma niyetinde olduklarını lisana getirdi.
Aynı gün Çad, Fransa ile savunma işbirliği muahedesini feshettiğini duyurdu.
FRANSA’NIN AFRİKA’DAKİ ASKERİ ÜSLERİ
Fransa’nın halihazırda Afrika’da Cibuti, Çad, Gabon, Fildişi Kıyısı ve Senegal’de kalıcı askeri üssü bulunuyor.
Fransa’nın en kıymetli üssü olarak bedellendirilen Cibuti’de 1500, Çad’da 1000, Fildişi Kıyısı’nda 600, Gabon ve Senegal’de 350 Fransız askeri vazife yapıyor.
Resmen açıklanmasa da Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un Afrika Özel Temsilcisi Jean-Marie Bockel’in hazırladığı ve Macron’a sunduğu raporda bu üslerde asker sayısının azaltılması tavsiyesinin yer aldığı belirtiliyor.
Rapora nazaran Çad’daki asker sayısı 300’e, Gabon, Fildişi Kıyısı ve Senegal’deki asker sayısı da 100’e indirilebilir.
Raporda Cibuti’de 1977’de kurulan Encemine’deki askeri üsse ait rastgele bir asker azaltma tavsiyesi yer almıyor.
İSTENMEYEN KİŞİ İLAN EDİLEN BÜYÜKELÇİLER, GÖNDERİLEN ASKERLER
Mali’de 2020’de Assimi Goita önderliğinde yapılan askeri darbe sonrası Fransa’nın 2013’ten bu yana ülkede yürüttüğü askeri operasyonlar tartışma konusu oldu.
Mali, Şubat 2022’de yaklaşık 5 bin Fransız askerinin vazife yaptığı Barkhane Operasyonu ögelerinin topraklarından bir an önce ayrılmasını talep etti ve Mayıs 2022’de de Fransa ile savunma alanındaki işbirliklerini feshetti.
Fransa, Mali’deki Gao askeri üssünü de kapatmak zorunda kaldı.
Burkina Faso’da da Eylül 2022’de idareye el koyan İbrahim Traore önderliğindeki askeri idare, Ocak 2023’te hem Fransa ile askeri işbirliği mutabakatını feshetti hem de Fransa’nın Vagadugu Büyükelçisi Luc Hallade’i hudut dışı etti.
Şubatta da Sabre Operasyonu kapsamında konuşlu 400 Fransız askeri, Burkina Faso’nun talebiyle ülkeden ayrıldı.
Mali ve Burkina Faso’dan ayrılmak zorunda kalan lakin Sahel bölgesini terk etmek istemeyen Fransa, askerlerini Nijer’de yine konuşlandırsa da bu plan değişikliği Niamey’deki darbe nedeniyle uzun vadeli olmadı.
Fransa ile yakın münasebetler kuran devrin Nijer Cumhurbaşkanı Muhammed Bazum’un Temmuz 2023’te devrilmesiyle Fransa, Sahel’deki yakın müttefiki Nijer’den de çekilmek zorunda kaldı.
Askeri idare, darbeden çok kısa mühlet sonra Ağustos 2023’te Fransa ile askeri işbirliğini sonlandırdı ve Niamey Büyükelçisi Sylvain Itte’yi “istenmeyen kişi” ilan etti.
Büyükelçi Itte, yaklaşık bir ay ülkeden gitmemek için dirense de Aralık 2023’te Fransa, Niamey Büyükelçiliğini kapattı, yaklaşık 10 yıldır bölgede konuşlu 1500 askerin tamamını çekti.
FRANSA’YA KAPANAN, RUSYA’YA AÇILAN KAPILAR
Mali, Burkina Faso ve Nijer, Fransa ile sonlandırdığı savunma işbirliği muahedeleri sonrasında Moskova idaresi ile yakınlaşmaya başladı.
Fransız askerlerinin bu 3 ülkeden çekilmesiyle Wagner paralı askerlerinin Mali, Burkina Faso ve Nijer’de alanda olduğu biliniyor.
Rusya, sık sık bu ülkelere askeri ekipman gönderirken diplomatik teması da ihmal etmiyor.
Son olarak Rusya Başbakan Yardımcısı Aleksandr Novak, Sahel Devletleri İttifakı (AES) ülkeleri Mali, Nijer ve Burkina Faso’yu ziyaret etti.
Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin de geçen hafta Senegal Cumhurbaşkanı Faye ile telefonda görüştü.
İlk sefer gerçekleşen görüşmede güç, savunma ve tarım alanlarında işbirliği fırsatlarının ele alındığı belirtildi.
